چرا فرصت بزرگ بعدی کسبوکارها ممکن است در سادهتر کردن زندگی میانسالان و سالمندان باشد؟
بخش قابلتوجهی از گفتوگوهای بازاریابی و نوآوری این روزها حول یک پرسش میچرخد: چگونه نسل زد را جذب کنیم؟
برندها تلاش میکنند زبان این نسل را بشناسند، محصولاتشان را با سلیقه آن هماهنگ کنند و در رسانههایی حضور داشته باشند که توجه جوانان را به خود جلب میکند. این توجه قابلدرک است؛ اما یک سؤال مهم وجود دارد: آیا میزان دیدهشدن یک نسل، لزوماً نشاندهنده اندازه بازار و ظرفیت اقتصادی آن است؟
برای پاسخ، باید کمی از ترندهای روز فاصله بگیریم و به نقشه جمعیتی ایران نگاه کنیم.
هرم جمعیت در حال تغییر است
جمعیت ایران از حدود ۳۴ میلیون نفر در سال ۱۳۵۵ به نزدیک ۵۰ میلیون نفر در سال ۱۳۶۵ رسید. در همان دوره، نرخ باروری کل از حدود ۶٫۲ فرزند بهازای هر زن در سال ۱۳۶۵، به حدود ۲٫۵ فرزند در سال ۱۳۷۵ کاهش یافت.
این تغییر بهتدریج ساختار جمعیت را دگرگون کرد. سهم جمعیت زیر ۱۵ سال که در سال ۱۳۶۵ حدود ۴۶ درصد بود، در سال ۱۳۹۵ به حدود ۲۴ درصد رسید.از سوی دیگر، نسلهای پرشمار متولد دهه ۱۳۶۰ اکنون وارد میانسالی شدهاند و در سال ۱۴۰۵ تقریباً ۳۵ تا ۴۵ سال دارند. همین نسل در سال ۱۴۲۰ به محدوده ۵۰ تا ۶۰ سالگی خواهد رسید.بر اساس برآورد صندوق جمعیت سازمان ملل، سهم افراد بالای ۶۰ سال در ایران تا سال ۲۰۵۰ میتواند به حدود ۲۸ درصد جمعیت برسد. برخی پژوهشهای دیگر این سهم را حتی نزدیک به ۳۱ درصد برآورد کردهاند.معنای تجاری این تحولات روشن است: بازار ایران فقط با ورود نسلهای جدید تغییر نمیکند؛ بلکه با تغییر نیازهای نسلهای پرشماری که از قبل در آن حضور دارند نیز دگرگون میشود.گروهی که زمانی تقاضای آموزش، مسکن و کالاهای مرتبط با جوانی را شکل میدادند، بهتدریج نیازهای متفاوتی در حوزه خدمات مالی، سلامت، آسایش، گردشگری، مراقبت و مدیریت زندگی خواهند داشت.
مشتریان آینده الزاماً فناوری بیشتری نمیخواهند
یک برداشت رایج این است که با افزایش سن، تمایل افراد به استفاده از فناوری کاهش پیدا میکند. اما مسئله به این سادگی نیست.
بسیاری از افراد میانسال و سالمند همچنان به خدمات دیجیتال نیاز دارند و حتی در برخی حوزهها، فناوری میتواند استقلال و کیفیت زندگی آنها را افزایش دهد.آنچه ممکن است تغییر کند، میزان تحمل پیچیدگی در برابر فایدهای است که محصول ارائه میکند.
برای بخشی از جوانان، کشف یک اپلیکیشن جدید، تجربه قابلیتهای تازه و یادگیری ابزارهای دیجیتال میتواند جذاب باشد. اما برای فردی که همزمان مسئولیت شغلی، خانواده، فرزندان و گاهی مراقبت از والدین را بر عهده دارد، یادگیری یک ابزار جدید ممکن است صرفاً به معنای اضافهشدن یک وظیفه دیگر باشد. در چنین شرایطی، مشتری الزاماً نمیپرسد این محصول چه قابلیت تازهای دارد ؛ بلکه میخواهد بداند
• آیا واقعاً کاری از دوش من برمیدارد یا خودش به یک دردسر جدید تبدیل میشود؟
این تفاوت را نباید صرفاً به سن نسبت داد. مرحله زندگی، تجربه دیجیتال، فرصت یادگیری و حساسیت به ریسک، همگی در شکلگیری رفتار مصرفکننده نقش دارند.برای بسیاری از مشتریان، ارزش فناوری نه در تعداد قابلیتها، بلکه در نتیجهای است که بدون زحمت اضافی به دست میآورند.
راحتی، یک مزیت رقابتی است
راحتی را نباید فقط با بزرگتر کردن فونت، سادهسازی منوها یا کاهش تعداد دکمهها اشتباه گرفت.
راحتی واقعی یعنی کاهش اصطکاک در تمام مسیر دریافت خدمت؛ از فهمیدن فرایند و انجام عملیات تا اطمینان از نتیجه و امکان جبران خطا.
مشتری نمیخواهد برای انجام یک پرداخت ساده، چند مرحله پیچیده را پشت سر بگذارد. نمیخواهد برای پیگیری یک درخواست، میان چند سامانه جابهجا شود یا برای حل یک مشکل، بارها اطلاعات خود را وارد کند.او میخواهد کارش انجام شود؛ سریع، روشن و قابلاعتماد.
در چنین بازاری، محصولی که فرایند سادهتر، پشتیبانی در دسترستر و اطمینان بیشتری ایجاد کند، ممکن است از محصولی با قابلیتهای فناورانه بیشتر ارزشمندتر باشد. حتی گاهی مزیت رقابتی در یک وعده ساده خلاصه میشود
اگر مشکلی پیش بیاید، تنها نمیمانید.
از سهم توجه تا سهم درآمد
یکی از خطاهای رایج در تحلیل بازار، یکسانگرفتن میزان توجه رسانهای با ظرفیت اقتصادی مشتریان است.نسل زد ممکن است در شبکههای اجتماعی حضور پررنگتری داشته باشد، اما دیدهشدن بیشتر الزاماً به معنای قدرت خرید، تکرار خرید یا سودآوری بالاتر نیست.از طرف دیگر، نباید تصور کرد همه میانسالان و سالمندان قدرت خرید بالایی دارند. تورم، هزینههای درمان و محدودیت درآمد، قدرت خرید بخشهایی از این جمعیت را تحت فشار قرار میدهد.بنابراین، فرصت اقتصادی هر گروه باید با شاخصهایی مانند اندازه بازار، شدت نیاز، توان پرداخت، هزینه جذب مشتری، تکرار خرید و هزینه خدمترسانی سنجیده شود؛ نه صرفاً با برچسب نسلی. مسئله کنارگذاشتن نسل زد نیست؛ مسئله پایاندادن به انحصار آن در ذهنیت بازاریابی است.
کسبوکارها باید چه چیزی را بازنگری کنند؟
شاید زمان آن رسیده باشد که شرکتها در کنار سرمایهگذاری روی فناوریهای جدید، چند پرسش اساسی را نیز مطرح کنند:
• آیا محصول ما واقعاً زندگی مشتری را آسانتر میکند یا فقط قابلیتهای بیشتری به او ارائه میدهد؟
• آیا مشتری برای استفاده از خدمت، به مهارت دیجیتال بالایی نیاز دارد؟
• آیا مسیرهای اصلی استفاده پس از هر بهروزرسانی همچنان آشنا و قابلپیشبینی هستند؟
• آیا در صورت بروز مشکل، پشتیبانی انسانی و امکان جبران خطا وجود دارد؟
• آیا طراحی محصول، استقلال و اختیار مشتری را تقویت میکند؟
نکته مهم این است که مشتریان میانسال و سالمند را نباید با نگاه ترحمآمیز یا با فرض ناتوانی در استفاده از فناوری دید. آنها گروهی متنوع از مصرفکنندگان با تجربه، سلیقه، قدرت انتخاب و نیازهای متفاوتاند. طراحی خوب باید به استقلال آنها کمک کند، نه اینکه وابستگیشان به دیگران را افزایش دهد.
آینده بازار فقط جوانتر نیست!
تغییرات جمعیتی ایران یک پیام مهم برای کسبوکارها دارد: فرصتهای آینده صرفاً در جذب نسلهایی نیست که تازه وارد بازار میشوند؛ بلکه در شناخت نیازهای نسلهایی نیز هست که در حال عبور از مراحل مختلف زندگیاند.
نسل زد همچنان یکی از گروههای مهم بازار خواهد بود؛ اما بازار آینده به همان اندازه که به محصولات جذاب و تجربههای فناورانه نیاز دارد، به خدماتی نیازمند است که زمان، انرژی و دغدغههای مشتریان را کاهش دهند.شاید برنده آینده الزاماً برندی نباشد که جدیدترین فناوری را عرضه میکند یا بیشترین قابلیت را در اختیار مشتری میگذارد؛ بلکه برندی باشد که بهتر از دیگران میفهمد مشتری برای انجام یک کار ساده، دیگر نمیخواهد اینهمه زحمت بکشد.
آینده نوآوری فقط در ساختن فناوریهای پیشرفتهتر نیست؛ در تبدیل فناوری به زندگی سادهتر، مستقلتر و مطمئنتر نیز هست.
بخش قابلتوجهی از گفتوگوهای بازاریابی و نوآوری این روزها حول یک پرسش میچرخد: چگونه نسل زد را جذب کنیم؟
برندها تلاش میکنند زبان این نسل را بشناسند، محصولاتشان را با سلیقه آن هماهنگ کنند و در رسانههایی حضور داشته باشند که توجه جوانان را به خود جلب میکند. این توجه قابلدرک است؛ اما یک سؤال مهم وجود دارد: آیا میزان دیدهشدن یک نسل، لزوماً نشاندهنده اندازه بازار و ظرفیت اقتصادی آن است؟
برای پاسخ، باید کمی از ترندهای روز فاصله بگیریم و به نقشه جمعیتی ایران نگاه کنیم.
هرم جمعیت در حال تغییر است
جمعیت ایران از حدود ۳۴ میلیون نفر در سال ۱۳۵۵ به نزدیک ۵۰ میلیون نفر در سال ۱۳۶۵ رسید. در همان دوره، نرخ باروری کل از حدود ۶٫۲ فرزند بهازای هر زن در سال ۱۳۶۵، به حدود ۲٫۵ فرزند در سال ۱۳۷۵ کاهش یافت.
این تغییر بهتدریج ساختار جمعیت را دگرگون کرد. سهم جمعیت زیر ۱۵ سال که در سال ۱۳۶۵ حدود ۴۶ درصد بود، در سال ۱۳۹۵ به حدود ۲۴ درصد رسید.از سوی دیگر، نسلهای پرشمار متولد دهه ۱۳۶۰ اکنون وارد میانسالی شدهاند و در سال ۱۴۰۵ تقریباً ۳۵ تا ۴۵ سال دارند. همین نسل در سال ۱۴۲۰ به محدوده ۵۰ تا ۶۰ سالگی خواهد رسید.بر اساس برآورد صندوق جمعیت سازمان ملل، سهم افراد بالای ۶۰ سال در ایران تا سال ۲۰۵۰ میتواند به حدود ۲۸ درصد جمعیت برسد. برخی پژوهشهای دیگر این سهم را حتی نزدیک به ۳۱ درصد برآورد کردهاند.معنای تجاری این تحولات روشن است: بازار ایران فقط با ورود نسلهای جدید تغییر نمیکند؛ بلکه با تغییر نیازهای نسلهای پرشماری که از قبل در آن حضور دارند نیز دگرگون میشود.گروهی که زمانی تقاضای آموزش، مسکن و کالاهای مرتبط با جوانی را شکل میدادند، بهتدریج نیازهای متفاوتی در حوزه خدمات مالی، سلامت، آسایش، گردشگری، مراقبت و مدیریت زندگی خواهند داشت.
مشتریان آینده الزاماً فناوری بیشتری نمیخواهند
یک برداشت رایج این است که با افزایش سن، تمایل افراد به استفاده از فناوری کاهش پیدا میکند. اما مسئله به این سادگی نیست.
بسیاری از افراد میانسال و سالمند همچنان به خدمات دیجیتال نیاز دارند و حتی در برخی حوزهها، فناوری میتواند استقلال و کیفیت زندگی آنها را افزایش دهد.آنچه ممکن است تغییر کند، میزان تحمل پیچیدگی در برابر فایدهای است که محصول ارائه میکند.
برای بخشی از جوانان، کشف یک اپلیکیشن جدید، تجربه قابلیتهای تازه و یادگیری ابزارهای دیجیتال میتواند جذاب باشد. اما برای فردی که همزمان مسئولیت شغلی، خانواده، فرزندان و گاهی مراقبت از والدین را بر عهده دارد، یادگیری یک ابزار جدید ممکن است صرفاً به معنای اضافهشدن یک وظیفه دیگر باشد. در چنین شرایطی، مشتری الزاماً نمیپرسد این محصول چه قابلیت تازهای دارد ؛ بلکه میخواهد بداند
• آیا واقعاً کاری از دوش من برمیدارد یا خودش به یک دردسر جدید تبدیل میشود؟
این تفاوت را نباید صرفاً به سن نسبت داد. مرحله زندگی، تجربه دیجیتال، فرصت یادگیری و حساسیت به ریسک، همگی در شکلگیری رفتار مصرفکننده نقش دارند.برای بسیاری از مشتریان، ارزش فناوری نه در تعداد قابلیتها، بلکه در نتیجهای است که بدون زحمت اضافی به دست میآورند.
راحتی، یک مزیت رقابتی است
راحتی را نباید فقط با بزرگتر کردن فونت، سادهسازی منوها یا کاهش تعداد دکمهها اشتباه گرفت.
راحتی واقعی یعنی کاهش اصطکاک در تمام مسیر دریافت خدمت؛ از فهمیدن فرایند و انجام عملیات تا اطمینان از نتیجه و امکان جبران خطا.
مشتری نمیخواهد برای انجام یک پرداخت ساده، چند مرحله پیچیده را پشت سر بگذارد. نمیخواهد برای پیگیری یک درخواست، میان چند سامانه جابهجا شود یا برای حل یک مشکل، بارها اطلاعات خود را وارد کند.او میخواهد کارش انجام شود؛ سریع، روشن و قابلاعتماد.
در چنین بازاری، محصولی که فرایند سادهتر، پشتیبانی در دسترستر و اطمینان بیشتری ایجاد کند، ممکن است از محصولی با قابلیتهای فناورانه بیشتر ارزشمندتر باشد. حتی گاهی مزیت رقابتی در یک وعده ساده خلاصه میشود
اگر مشکلی پیش بیاید، تنها نمیمانید.
از سهم توجه تا سهم درآمد
یکی از خطاهای رایج در تحلیل بازار، یکسانگرفتن میزان توجه رسانهای با ظرفیت اقتصادی مشتریان است.نسل زد ممکن است در شبکههای اجتماعی حضور پررنگتری داشته باشد، اما دیدهشدن بیشتر الزاماً به معنای قدرت خرید، تکرار خرید یا سودآوری بالاتر نیست.از طرف دیگر، نباید تصور کرد همه میانسالان و سالمندان قدرت خرید بالایی دارند. تورم، هزینههای درمان و محدودیت درآمد، قدرت خرید بخشهایی از این جمعیت را تحت فشار قرار میدهد.بنابراین، فرصت اقتصادی هر گروه باید با شاخصهایی مانند اندازه بازار، شدت نیاز، توان پرداخت، هزینه جذب مشتری، تکرار خرید و هزینه خدمترسانی سنجیده شود؛ نه صرفاً با برچسب نسلی. مسئله کنارگذاشتن نسل زد نیست؛ مسئله پایاندادن به انحصار آن در ذهنیت بازاریابی است.
کسبوکارها باید چه چیزی را بازنگری کنند؟
شاید زمان آن رسیده باشد که شرکتها در کنار سرمایهگذاری روی فناوریهای جدید، چند پرسش اساسی را نیز مطرح کنند:
• آیا محصول ما واقعاً زندگی مشتری را آسانتر میکند یا فقط قابلیتهای بیشتری به او ارائه میدهد؟
• آیا مشتری برای استفاده از خدمت، به مهارت دیجیتال بالایی نیاز دارد؟
• آیا مسیرهای اصلی استفاده پس از هر بهروزرسانی همچنان آشنا و قابلپیشبینی هستند؟
• آیا در صورت بروز مشکل، پشتیبانی انسانی و امکان جبران خطا وجود دارد؟
• آیا طراحی محصول، استقلال و اختیار مشتری را تقویت میکند؟
نکته مهم این است که مشتریان میانسال و سالمند را نباید با نگاه ترحمآمیز یا با فرض ناتوانی در استفاده از فناوری دید. آنها گروهی متنوع از مصرفکنندگان با تجربه، سلیقه، قدرت انتخاب و نیازهای متفاوتاند. طراحی خوب باید به استقلال آنها کمک کند، نه اینکه وابستگیشان به دیگران را افزایش دهد.
آینده بازار فقط جوانتر نیست!
تغییرات جمعیتی ایران یک پیام مهم برای کسبوکارها دارد: فرصتهای آینده صرفاً در جذب نسلهایی نیست که تازه وارد بازار میشوند؛ بلکه در شناخت نیازهای نسلهایی نیز هست که در حال عبور از مراحل مختلف زندگیاند.
نسل زد همچنان یکی از گروههای مهم بازار خواهد بود؛ اما بازار آینده به همان اندازه که به محصولات جذاب و تجربههای فناورانه نیاز دارد، به خدماتی نیازمند است که زمان، انرژی و دغدغههای مشتریان را کاهش دهند.شاید برنده آینده الزاماً برندی نباشد که جدیدترین فناوری را عرضه میکند یا بیشترین قابلیت را در اختیار مشتری میگذارد؛ بلکه برندی باشد که بهتر از دیگران میفهمد مشتری برای انجام یک کار ساده، دیگر نمیخواهد اینهمه زحمت بکشد.
آینده نوآوری فقط در ساختن فناوریهای پیشرفتهتر نیست؛ در تبدیل فناوری به زندگی سادهتر، مستقلتر و مطمئنتر نیز هست.